Wat regelt de Arbowet en waar heb je recht op? Een heldere uitleg over veilig en gezond werken, de RI&E, de bedrijfsarts en jouw eigen plichten als werknemer.
Veilig en gezond kunnen werken is geen gunst van je werkgever, maar een wettelijk recht. Dat recht is vastgelegd in de Arbeidsomstandighedenwet, meestal de Arbowet genoemd. Toch weten veel werknemers niet precies wat die wet regelt en waar ze aanspraak op kunnen maken. In dit artikel zetten we de belangrijkste punten op een rij, zodat je weet wat je van je werkgever mag verwachten en wat je eigen verantwoordelijkheid is.
1. Wat is de Arbowet precies?
De Arbowet is de Nederlandse wet die de veiligheid, de gezondheid en het welzijn van werknemers beschermt. De wet geldt voor vrijwel iedereen die onder gezag van een ander werkt, dus ook voor uitzendkrachten, oproepkrachten en stagiairs. De hoofdregel is eenvoudig: de werkgever moet zorgen voor een werkomgeving waarin je niet ziek wordt of gewond raakt door je werk. De concrete uitwerking staat in het Arbobesluit en de Arboregeling, die per branche extra regels kunnen bevatten.
2. Waar is je werkgever verantwoordelijk voor?
Je werkgever heeft een zorgplicht. In de praktijk betekent dat onder meer dat hij of zij:
- de risico's op de werkvloer in kaart brengt en aanpakt;
- je voorlicht over die risico's en over veilig werken;
- persoonlijke beschermingsmiddelen levert waar dat nodig is, zonder kosten voor jou;
- de werkplek zo inricht dat je er gezond kunt werken;
- ongevallen en beroepsziekten zoveel mogelijk voorkomt.
Belangrijk: kosten voor arbomaatregelen mogen nooit bij de werknemer worden neergelegd. Beschermingsmiddelen en voorzieningen zijn voor rekening van de werkgever.
3. De RI&E: het hart van de Arbowet
Elke werkgever met personeel is verplicht een risico-inventarisatie en -evaluatie te maken, kortweg de RI&E. Daarin staat welke risico's er op het werk zijn en hoe die worden aangepakt. Bij de RI&E hoort een plan van aanpak met concrete maatregelen en een planning. Als werknemer mag je de RI&E inzien. Ontbreekt die, of staat er iets in dat niet klopt met de praktijk, dan is dat een terecht punt om aan te kaarten.
4. De preventiemedewerker en de bedrijfsarts
Elk bedrijf moet minstens één preventiemedewerker hebben, iemand die intern helpt om risico's te voorkomen. Bij kleine bedrijven mag de werkgever die rol zelf vervullen. Daarnaast moet er een contract zijn met een arbodienst of bedrijfsarts. Je hebt het recht om de bedrijfsarts te bezoeken via een open spreekuur, ook als je niet ziek bent. Je werkgever hoeft daarvan niet de reden te weten.
5. Wat zijn jouw eigen plichten?
De Arbowet legt niet alleen verplichtingen bij de werkgever. Ook van jou wordt iets verwacht. Je gebruikt machines, gereedschap en beschermingsmiddelen zoals bedoeld, je volgt de veiligheidsinstructies op en je meldt gevaarlijke situaties. Kort gezegd: veilig werken is een samenspel. De werkgever schept de voorwaarden, jij werkt er verantwoord binnen.
6. Wat kun je doen als het misgaat?
Loop je tegen onveilige of ongezonde situaties aan, bespreek dat dan eerst met je leidinggevende of de preventiemedewerker. Kom je er niet uit, dan kun je terecht bij de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging. In het uiterste geval kun je een melding doen bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. Je mag ook werk weigeren dat een ernstig en direct gevaar oplevert voor jezelf of anderen.
Goed op de hoogte zijn van je rechten helpt je om een gezonde werkplek te kiezen. Wil je verder lezen? Bekijk ook onze artikelen over ziekmelden en wat je werkgever mag vragen en werktijden, pauze en rust volgens de Arbeidstijdenwet. Op zoek naar een werkgever die veiligheid serieus neemt? Bekijk de actuele vacatures op Workster.